الذوات قاصرات الانيات ضعفاء الهوياتند . زيرا كه مجعول در مرتبه جاعل و فيض در مرتبهء مفيض نمىتواند شد - ما للتراب و رب الارباب - « چه نسبت خاك را با عالم پاك » و الا لازم مىآيد ترجّح بلا مرجّح و تخصص بلا مخصص ، بلكه اين معنى از جملهء بديهيات است چنان كه سابقا اشاره نمودم . و وجه ديگر در بيان اين مطلب آنست كه سابقا اشاره نمودم كه : مجعول بالذات وجود است نه ماهيت ، زيرا كه ماهيت امر اعتبارى انتزاعى است ، و وجود اصل اصيل است در تحقق و ركن ركين است در تحصل ، چنان كه در لمعات سابقه محقق و مبرهن گرديد ، و امر اعتبارى انتزاعى متعلق جعل بالذات نمىتواند شد ، علاوه بر اين براهين بسيار و دلايل بيشمار بر مجعوليت وجود قايم است ، و در امور عامهء اسفار اربعه و در كتاب مشاعر مذكور است و وجود مجعول بايد مرتبط بالذات باشد به جاعل ، به اين معنى كه حيثيت ذاتش عين حيثيت مجعوليت باشد « 1 » . [ اشاره به آنكه مجعول بالذات عين تعلق و ارتباط به جاعل است ] بعبارت ديگر بايد مرتبط باشد به جاعل بنفس خود بدون اعتبار انضمام امر ديگر و ملاحظهء ازدواج شىء آخر ، و الا - در مجعوليت بواسطه‌اى از وسايط محتاج خواهد بود و اين معنى خلاف فرض است ، و مرتبط بالذات حقيقتش حقيقت تعلقيّه و حيثيت ذاتش حيثيت ارتباطيه مىباشد ، پس اگر وجود مجعول بالذات در مرتبهء جاعل بالذات باشد لازم مىآيد كه حقيقت جاعل بالذات نيز حقيقت تعلقيه و حيثيت ارتباطيه باشد پس مرتبط اليه ، و متعلق به ، مىخواهد و آن منافى وجوب وجود است ؛ و يا مجعول بالذات قايم بالذات و مرتبط به غير نباشد و هردو خلاف فرض و تناقض است . تنبيه " الهى از اينجا ظاهر و منكشف مىگردد كه نقصان و قصور از لوازم مجعوليت و از خواص خصوصيات مراتب وجود است نه از لوازم حقيقت وجود از آن حيثيت كه حقيقت وجود است ، و الا - لازم مىآيد كه همهء حقايق وجوديه ناقص و قاصر باشند و اين معنى مصادم برهانست .

--> ( 1 ) - در مباحث جعل كه از لمعات توحيد بمعنى سوم است طايفه‌اى از براهين مذكور خواهد شد . منه عفى عنه .